Làng chài Hàm Ninh — cảnh quan ven biển

Làng quay mặt ra biển phía Đông

Phần lớn khách đến Phú Quốc ở bờ Tây, nơi mặt trời lặn xuống biển. Hàm Ninh nằm ở phía bên kia, trên bờ Đông, cách Dương Đông khoảng mười bốn cây số theo tỉnh lộ 47. Đây là một trong những làng chài lâu đời nhất trên đảo. Làng nằm dưới chân núi Hàm Ninh, nhìn ra quần đảo Hải Tặc, hòn Nghệ ở phía đông nam và mũi Ông Đội ở phía nam.

Người Hàm Ninh sống bằng biển: đánh bắt và nuôi trồng thủy sản. Nhà cửa giản dị, nhiều nhà dựng trên cọc sát mép nước. Biển ở đây cạn và lặng; khi nước ròng, bãi bồi lộ ra rộng, khi nước lớn, mặt biển phẳng như gương soi trời. Vì quay mặt về hướng Đông, làng đón mặt trời mọc thẳng từ biển. Sáng sớm, ghe đi đêm lục tục về bờ, người làng ngồi gỡ lưới, lựa ghẹ, tôm, cá ngay tại mép nước.

Cây cầu ai cũng từng chụp

Suốt nhiều chục năm, biểu tượng của Hàm Ninh là cây cầu cảng chạy thẳng ra biển ở ấp Rạch Hàm. Cầu ban đầu bằng gỗ, năm 2002 được làm lại bằng bê tông cốt thép. Ghe đánh cá neo hai bên cầu, và về sau những bè nuôi cá được chuyển thành quán, neo dọc cầu để bán hải sản cho khách. Rất nhiều tấm ảnh về Hàm Ninh mà bạn từng thấy là ảnh chụp trên cây cầu này.

Sáng 3/1/2020, chính quyền tháo dỡ cầu. Trung tâm kiểm định của Sở Xây dựng Kiên Giang kết luận cầu không còn chịu lực, công trình ở tình trạng nguy hiểm tổng thể và đã quá tuổi thọ. Hàng chục hộ dân, nhiều người làm ăn nhờ cây cầu, đã kéo băng rôn phản đối.

Tháng 10/2024, xã Hàm Ninh trình đề xuất một cầu cảng thương mại dịch vụ mới, với hai phương án thiết kế: một theo hình sinh vật biển, một có điểm ngắm cảnh hình hoa sen năm cánh, cùng đường dẫn dài sáu mươi lăm mét. Tháng 11/2024, tỉnh giao thành phố Phú Quốc nghiên cứu đầu tư hoặc kêu gọi nhà đầu tư. Cầu cảng khách lớn gần nhất là cảng Bãi Vòng, cách làng khoảng bốn cây số.

Ghẹ Hàm Ninh

Ghẹ Hàm Ninh con nhỏ, nhưng thịt chắc và ngọt. Đó là lý do một con ghẹ có hẳn cái tên riêng: ngày 8/2/2022, Cục Sở hữu trí tuệ cấp giấy chứng nhận nhãn hiệu tập thể "Ghẹ Hàm Ninh – Phú Quốc". Tháng 4/2023, sáu mươi đầu bếp nấu một trăm món từ ghẹ Hàm Ninh để xác lập kỷ lục Việt Nam, từ cơm ghẹ, canh chua ghẹ, ghẹ rang me đến càng ghẹ rang muối ớt.

Ở làng, cách ăn quen nhất là ghẹ hấp, chấm muối tiêu chanh, để thấy rõ vị ngọt của thịt. Ngoài ghẹ còn có gỏi cá trích cuốn bánh tráng, cá thu nướng than, tôm tích, nhum nướng mỡ hành, ốc gai. Khách ngồi ăn trên những nhà bè và quán dựng trên cọc ngay trên mặt nước, gió biển thổi qua sàn gỗ.

Mùa ghẹ ngon là mùa khô, khoảng từ tháng mười, tháng mười một đến tháng ba, tháng tư năm sau, khi biển lặng và ghẹ nhiều.

Một buổi ở Hàm Ninh

Đến sớm thì ngắm bình minh, xem ghe về và mua hải sản tươi từ tay ngư dân hoặc ở chợ Hàm Ninh, ngôi chợ nhỏ nằm giữa làng. Hàng khô như mực, cá, tôm khô ở đây là thứ dễ mang về. Hàm Ninh cũng là nơi nuôi cấy ngọc trai lâu năm, và trên đường vào làng có những trại, xưởng ngọc trai mở cửa cho khách xem.

Chiều xuống, nắng sau lưng làng nhuộm màu lên núi và mặt biển. Nếu còn thời gian, Suối Tranh cách khoảng bảy cây số, còn trên đường ra Hàm Ninh là những vườn tiêu của đảo.