Chợ Dương Đông — Trần Phú

Chợ thức dậy trước cả thị trấn

Chợ Dương Đông nằm ở mé sông, sát chỗ sông Dương Đông đổ ra biển. Vì thế hải sản ở đây đi thẳng từ ghe lên sạp. Khoảng bốn giờ sáng, khi thị trấn còn tối, ngư dân đã mang cá về bán.

Người đi chợ lâu năm dặn nhau: muốn mua ghẹ ngon thì phải đến sớm, bảy tám giờ là chỉ còn ghẹ nhỏ. Cá thu là loại có tiếng nhất chợ. Cá trích được người bán lọc xương sạch sẽ, mua về là làm gỏi được ngay. Bên cạnh là mực, cá nhồng, cá diễn, nhum, ốc, tôm.

Chợ chia hai phần. Ngoài trời là hàng tươi, sôi động nhất khi thuyền vừa cập bến. Trong nhà là hàng khô, quà lưu niệm, quần áo. Đây là chợ lớn nhất đảo, nằm giữa trung tâm Dương Đông, và với người Phú Quốc nó là chợ để đi chợ, trước khi là chỗ để tham quan.

Một cái chợ từng chật hơn con đường

Năm 2006, báo Tuổi Trẻ tả chợ Dương Đông đã quá tải: tiểu thương không còn chỗ, tràn cả ra đường. Cách đó không xa, cảng cá Dương Đông xây hết hơn bảy tỷ đồng, đưa vào dùng từ năm 2003, nhưng thuyền không vào được nên bỏ trống. Chính quyền thị trấn đã nhiều lần xin chuyển cái cảng ấy thành chợ, và không được chấp thuận.

Chuyện ấy cho thấy chợ này đông đến mức nào: người ta cần thêm chỗ cho chợ trước khi cần thêm chỗ cho tàu.

Chai nước mắm và hơn hai trăm năm

Thứ khách mang về nhiều nhất từ chợ là nước mắm. Nghề làm nước mắm ở Phú Quốc có hơn hai trăm năm. Năm 2013, nước mắm Phú Quốc trở thành sản phẩm đầu tiên của Việt Nam được Liên minh châu Âu cấp chứng nhận tên gọi xuất xứ được bảo hộ (PDO). Năm 2021, nghề làm nước mắm Phú Quốc được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Đằng sau mỗi chai là những nhà thùng. Hội Nước mắm Phú Quốc có năm mươi hội viên, đều là chủ nhà thùng, tập trung ở Dương Đông và An Thới. Cả hội có hơn bảy nghìn thùng gỗ bời lời, mỗi thùng chứa mười hai đến mười lăm tấn cá, ủ mười hai đến mười lăm tháng. Mỗi năm đảo làm ra hai mươi đến ba mươi triệu lít.

Giỏ quà của đảo

Hồ tiêu Phú Quốc đã được trồng trên đảo hàng trăm năm. Đảo có hơn bốn trăm héc-ta tiêu, nhiều nhất ở Cửa Dương và Cửa Cạn, mỗi năm cho hơn một nghìn hai trăm tấn. Từ năm 2011, "Hồ tiêu Phú Quốc" là nhãn hiệu tập thể. Ở chợ bạn sẽ gặp ba loại: tiêu đen, tiêu đỏ và tiêu sọ.

Rượu sim có một câu chuyện riêng. Năm 1990, ông Mạc Văn Nghiêm nghỉ hưu, thử nghiệm ba tháng mới ra được mẻ rượu đầu tiên từ trái sim rừng, rồi lập thương hiệu Bảy Gáo. Rượu nhẹ, dưới mười lăm độ.

Còn hàng khô thì nhiều không kể hết: mực một nắng, tôm khô, khô cá thiều, cá chét, cá thu, cá cơm. Thêm bánh khéo, bánh tét cho người ở nhà.